Inleiding
Voor dit werkstuk hebbben we zes elementen uit het periodiek systeem opgezocht. we hebben opgezocht waar de namen vandaan komen en wie ze eigenlijk ontdekt hebben. Sommige elementen, zoals goud, kennen mensen al duizenden jaar. Andere zijn pas een paar honderd jaar geleden in een laboratorium gemaakt.
De zes elementen die we hebben gekozen zijn: Waterstof (H), Zuurstof (O), IJzer (Fe), Goud (Au), Koolstof (C) en Natrium (Na). Per element vertellen we waar de naam vandaan komt, wie het ontdekt heeft, welke verbindingen het maakt en waarvoor je het gebruikt.
Alle bronnen staan achteraan met klikbare links.
Waterstof
Het lichtste element in het heelal
Waterstof atoom – blauw energieniveau
| Taal | Naam |
|---|---|
| Nederlands | Waterstof |
| Latijn | Hydrogenium |
| Engels | Hydrogen |
| Duits | Wasserstoff |
| Frans | Hydrogène |
Herkomst van de naam
De naam komt van twee Griekse woorden: hydro (water) en genes (vormend). Het heet dus letterlijk "watervormend", want als waterstof verbrandt maakt het water.
Ontdekking
Waterstof werd in 1766 ontdekt door Henry Cavendish, een Britse wetenschapper. Hij deed metalen in zuur en zag dat er een brandbaar gas vrijkwam. Later gaf Antoine Lavoisier het element in 1783 de naam.
Scheikundige verbindingen
Toepassingen
Waterstof wordt steeds vaker gebruikt als schone brandstof in waterstofauto's. Maar ook voor kunstmest (ammoniak) en bij het raffineren van olie. Water (H₂O) is natuurlijk de bekendste.
Zuurstof
Zonder dit element bestaat er geen leven
Vloeibare zuurstof in een bekerglas
| Taal | Naam |
|---|---|
| Nederlands | Zuurstof |
| Latijn | Oxygenium |
| Engels | Oxygen |
| Duits | Sauerstoff |
| Spaans | Oxígeno |
Herkomst van de naam
De naam komt van oxys (zuur) en genes (vormend) uit het Grieks. Men dacht vroeger dat zuurstof in alle zuren zat, maar dat klopt niet. Toch is de naam "zuurstof" blijven bestaan.
Ontdekking
Zuurstof werd bijna tegelijk ontdekt door Carl Wilhelm Scheele (Zweden, ~1772) en Joseph Priestley (Engeland, 1774). Priestley publiceerde als eerste. Antoine Lavoisier bedacht daarna de naam.
Scheikundige verbindingen
Toepassingen
Zuurstof heb je nodig om te ademen. Het wordt ook gebruikt in ziekenhuizen, bij het lassen van metalen en bij het maken van staal. CO₂ zit in frisdrank en in brandblussers.
IJzer
Het metaal dat de wereld opbouwde
IJzer – Fe, atoomnummer 26
| Taal | Naam |
|---|---|
| Nederlands | IJzer |
| Latijn | Ferrum |
| Engels | Iron |
| Duits | Eisen |
| Russisch | Zhelezo |
Herkomst van de naam
Het symbool Fe komt van het Latijnse woord ferrum. De Nederlandse naam "IJzer" komt van een oud Germaans woord. Waar ferrum precies vandaan komt weet niemand zeker.
Ontdekking
IJzer heeft geen specifieke ontdekker, want mensen gebruiken het al duizenden jaar. Meteoorijzer werd al rond 3500 v.Chr. gebruikt. Rond 1200 v.Chr. begon de IJzertijd.
Scheikundige verbindingen
Toepassingen
IJzer en staal zijn de meest gebruikte metalen ter wereld: gebouwen, bruggen, auto's, machines. IJzer zit ook in je bloed — hemoglobine bevat ijzer en vervoert zuurstof door je lichaam.
Goud
Al eeuwen het meest waardevolle metaal
Een echt goudklompje
| Taal | Naam |
|---|---|
| Nederlands | Goud |
| Latijn | Aurum |
| Engels | Gold |
| Duits | Gold |
| Italiaans | Oro |
Herkomst van de naam
Het symbool Au komt van het Latijnse woord aurum, dat te maken heeft met "glinsteren". De naam "goud" komt van een oud Germaans woord voor "geel zijn" of "schitteren".
Ontdekking
Goud is al bekend bij mensen sinds ongeveer 4000 v.Chr. Het is een van de eerste metalen die mensen gebruikten, want het komt puur in de natuur voor. De oude Egyptenaren maakten er al sieraden van.
Scheikundige verbindingen
Toepassingen
Goud wordt gebruikt voor sieraden en als betaalmiddel. In elektronica zit goud in chips en smartphones, want het geleidt goed en roest niet. Koningswater (zoutzuur + salpeterzuur) is de enige vloeistof die goud oplost.
Koolstof
De bouwsteen van al het leven
Koolstof: diamant en grafiet
| Taal | Naam |
|---|---|
| Nederlands | Koolstof |
| Latijn | Carbo |
| Engels | Carbon |
| Duits | Kohlenstoff |
| Japans | 炭素 (Tanso) |
Herkomst van de naam
De naam komt van het Latijnse woord carbo, dat houtskool betekent. In het Nederlands is dat "koolstof" geworden. Koolstof is de basis van alle levende wezens op aarde.
Ontdekking
Koolstof in de vorm van houtskool was al heel lang bekend. Als officieel element werd het in 1789 beschreven door Antoine Lavoisier. Dat diamant en grafiet allebei puur koolstof zijn was een grote verrassing!
Scheikundige verbindingen
Toepassingen
Diamant is het hardste materiaal op aarde en wordt gebruikt in snijgereedschap. Grafiet zit in potloden. Koolstofvezel (carbon fiber) is supersterk en licht — gebruikt in vliegtuigen en F1-auto's.
Natrium
Het element in je zout en zenuwstelsel
Natrium – Na, atoomnummer 11
| Taal | Naam |
|---|---|
| Nederlands | Natrium |
| Latijn | Natrium |
| Engels | Sodium |
| Duits | Natrium |
| Arabisch | Sodyoom |
Herkomst van de naam
Het symbool Na en de naam komen van het woord natron, een stof die de oude Egyptenaren al gebruikten. De Engelse naam "sodium" komt van het middeleeuwse woord sodanum.
Ontdekking
Puur natrium werd voor het eerst gemaakt door Humphry Davy in 1807 via elektrolyse. In hetzelfde jaar ontdekte hij ook kalium. Keukenzout kenden mensen al veel langer.
Scheikundige verbindingen
Toepassingen
Keukenzout (NaCl) wordt gebruikt om eten op smaak te brengen. Natriumhydroxide bij zeep en papier. De oranje lampen langs snelwegen zijn natriumdamplampen. In je lichaam regelt natrium zenuwsignalen.
Logboek
Hieronder heb ik bijgehouden wanneer ik wat gedaan heb voor dit werkstuk.
| Datum | Wat heb ik gedaan | Gebruikte bronnen / trefwoorden |
|---|---|---|
| Dag 1 | Plan van aanpak gemaakt en elementen gekozen | – |
| Dag 2 | Informatie opgezocht over Waterstof en Zuurstof | waterstof element, Wikipedia, Lenntech |
| Dag 3 | Informatie opgezocht over IJzer en Goud | ferrum element ijzer, Lenntech, Wikipedia |
| Dag 4 | Informatie opgezocht over Koolstof en Natrium | carbon allotropes, RSC Periodic Table |
| Dag 5 | Alles uitgeschreven, opgemaakt en bronnen gecheckt | Alle bronnen |
Bronvermelding
- Wikipedia (NL) – Waterstof: nl.wikipedia.org/wiki/Waterstof_(element)
- Wikipedia (NL) – Zuurstof: nl.wikipedia.org/wiki/Zuurstof
- Wikipedia (NL) – IJzer: nl.wikipedia.org/wiki/IJzer_(element)
- Wikipedia (NL) – Goud: nl.wikipedia.org/wiki/Goud
- Wikipedia (NL) – Koolstof: nl.wikipedia.org/wiki/Koolstof
- Wikipedia (NL) – Natrium: nl.wikipedia.org/wiki/Natrium
- Lenntech – Waterstof: www.lenntech.nl/periodiek/elementen/h.htm
- Lenntech – Zuurstof: www.lenntech.nl/periodiek/elementen/o.htm
- Lenntech – IJzer: www.lenntech.nl/periodiek/elementen/fe.htm
- Lenntech – Goud: www.lenntech.nl/periodiek/elementen/au.htm
- Lenntech – Koolstof: www.lenntech.nl/periodiek/elementen/c.htm
- Lenntech – Natrium: www.lenntech.nl/periodiek/elementen/na.htm
- Royal Society of Chemistry: www.rsc.org/periodic-table